وقتی از محیط زیست صحبت میکنیم، معمولاً به منابع طبیعی، آلودگی هوا یا مصرف انرژی فکر میکنیم. اما بخشی از این مسئولیت، در ساختمانهایی جریان دارد که هر روز در آنها زندگی میکنیم.
کیفیت محیط زندگی به آنچه پس از تحویل ساختمان و در فرآیند بهرهبرداری اتفاق میافتد وابسته است و تأثیر مستقیمی بر سلامت ساکنان، مصرف منابع و کیفیت محیط پیرامون دارد.
بسیاری از مشکلات زیستمحیطی ساختمانها از موضوعاتی آغاز میشوند که در نگاه اول چندان مهم به نظر نمیرسند؛ یک نشتی کوچک، تجمع پسماند در محل نامناسب، گرفتگی مسیرهای تخلیه آب یا رطوبتی که بهموقع شناسایی نشده است. همین جزئیات میتوانند به مرور زمینه ایجاد آلودگیهای زیستی، رشد آفات، هدررفت منابع و افزایش هزینههای نگهداری را فراهم کنند.
پیشگیری؛ مؤثرترین راهکار
در مدیریت حرفهای ساختمان، بخش مهمی از کیفیت بهرهبرداری به اقداماتی مربوط است که پیش از بروز مشکل انجام میشوند.
در رویکردهای نوین مدیریت ساختمان، پایش مستمر شرایط بنا، بررسی وضعیت تأسیسات و شناسایی عواملی که میتوانند زمینهساز مشکلات آینده باشند، اهمیت ویژهای دارد. اطلاعاتی که از این پایشها به دست میآید، مشخص میکند چه اقداماتی باید انجام شود و از بسیاری مداخلات پرهزینه در آینده جلوگیری میکند.
نقش جزئیات در سلامت ساختمان
تجربه نشان داده است که بسیاری از مشکلات آفات و آلودگیهای زیستی، بیش از آنکه به حضور آفات مربوط باشند، به شرایطی مربوط میشوند که امکان رشد و ماندگاری آنها را فراهم میکنند.
رفع نشتی لولهها و شیرآلات، کنترل رطوبت، باز نگه داشتن مسیرهای تخلیه آب، نگهداری صحیح فضاهای خدماتی و مدیریت مناسب پسماند، از مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند از شکلگیری این مشکلات جلوگیری کنند.
برای مثال، یک نشتی کوچک که برای مدتی نادیده گرفته میشود، تنها به معنای هدررفت آب نیست. رطوبت ایجادشده میتواند محیط مناسبی برای رشد آفات و آلودگیهای دیگر فراهم کند. به همین ترتیب، مخازن پسماندی که بهدرستی نگهداری نمیشوند یا فضاهای مشترکی که بهصورت منظم نظافت نمیشوند، میتوانند به نقاطی برای تجمع آلودگی تبدیل شوند.
نیاز کمتر به مداخلات شیمیایی در ساختمان سالم
یکی از اصول پذیرفتهشده در مدیریت آفات این است که حذف منابع آب، غذا و پناهگاه آفات، بسیار مؤثرتر از اتکا به روشهای واکنشی است.
زمانی که مسیرهای ورود آفات کنترل شوند، شکافها و منافذ ساختمان مورد بررسی قرار گیرند، منابع رطوبت مدیریت شوند و پسماندها بهدرستی جمعآوری شوند، بسیاری از مشکلات پیش از شکلگیری برطرف خواهند شد.
در چنین شرایطی، نیاز به استفاده از مواد شیمیایی نیز کاهش پیدا میکند؛ موضوعی که هم برای سلامت ساکنان اهمیت دارد و هم با اصول حفاظت از محیط زیست همسو است.
هفت مؤلفه اصلی مدیریت صحیح ساختمان در کنترل آفات
۱. پایش و بازرسی مستمر (Monitoring)
پایش به معنای بررسی دورهای موارد زیر است:
- میزان حضور آفات
- وضعیت ساختمان
- شرایطی که احتمال رشد آفات را افزایش میدهد
نیروهای فنی و تأسیساتی معمولاً بهتر از هر فرد دیگری ساختمان را میشناسند و میتوانند نشانههای اولیه آلودگی را شناسایی کنند.
مواردی که باید بررسی شوند:
- فضولات جوندگان
- آثار جویدن کابل یا تجهیزات
- پوستهها و بقایای حشرات
- محلهای احتمالی لانهسازی
برقکاران، لولهکشها، نجاران و سایر نیروهای فنی نیز باید هرگونه نشانه آلودگی را گزارش کنند.
۲. جلوگیری از ورود آفات به ساختمان
بهترین دفاع در برابر آفات، جلوگیری از ورود آنهاست.
اقدامات پیشنهادی:
- تعمیر فوری پنجرهها و توریهای آسیبدیده
- بستن شکافها و سوراخهای دیوارها
- نصب درزگیر در زیر درها
- جلوگیری از باز ماندن درهای ورودی
- نصب توری روی دریچههای تهویه
- آببندی مسیر عبور لولهها، کابلها و کانالها
- مسدود کردن فضاهای خالی اطراف تأسیسات
نکته مهم: موش میتواند از سوراخی به اندازه یک سکه کوچک عبور کند.
۳. حذف منابع آب
آب یکی از مهمترین عوامل جذب آفات است.
اقدامات ضروری:
- رفع سریع نشتی لولهها و شیرآلات
- باز نگه داشتن ناودانها و مسیرهای تخلیه آب
- جلوگیری از تجمع آب در پشتبام و محوطه
- رفع گرفتگی فاضلابها
- تعویض چوبهای آسیبدیده از رطوبت
- عایقکاری لولههایی که دچار تعریق میشوند
- تخلیه سطلهای آب و تجهیزات نظافت پس از استفاده
۴. مدیریت صحیح بازیافت
اگر پسماندهای قابل بازیافت بهدرستی مدیریت نشوند، میتوانند به منبع تغذیه و تکثیر آفات تبدیل شوند.
توصیهها:
- شستوشوی ظروف قبل از بازیافت
- استفاده از مخازن فلزی در صورت امکان
- شستوشوی منظم مخازن بازیافت
- استفاده از درپوشهای مناسب
- تخلیه مداوم مواد بازیافتی
۵. مدیریت پسماند و زباله
برای جلوگیری از جذب آفات:
- مخازن زباله روی سطح آسفالت یا بتن قرار گیرند.
- تا حد امکان از ساختمان فاصله داشته باشند.
- تعداد مخازن متناسب با حجم زباله باشد.
- از سرریز شدن زباله جلوگیری شود.
- اتاقهای زباله مرتب بازرسی و نظافت شوند.
۶. حذف آفات بدون استفاده از سموم
در بسیاری از موارد میتوان بدون مصرف سموم، جمعیت آفات را کاهش داد.
برای مثال:
استفاده از جاروبرقی صنعتی برای جمعآوری سوسکها
استفاده از فیلتر HEPA برای کاهش آلرژنها
در مورد فضولات و لانههای موش نباید از جارو یا جاروبرقی استفاده شود؛ زیرا ممکن است عوامل بیماریزا در هوا منتشر شوند.
۷. جلب همکاری ساکنان
هیچ برنامه موفق کنترل آفتی بدون مشارکت ساکنان پایدار نخواهد بود.
ساکنان باید آموزش ببینند درباره:
- اصول نظافت
- مدیریت زباله
- کاهش بینظمی و انباشت وسایل
- گزارش سریع مشاهده آفات
تجربه پروژههای بهرهبرداری موفق نشان داده است که مشارکت ساکنان باعث ماندگاری و اثربخشی برنامههای کنترل آفات میشود.
